Zaświadczenie z urzędu skarbowego po spadku 2026: poradnik

Sprzedajesz mieszkanie po babci albo chcesz obciążyć hipoteką działkę z darowizny? Zanim podpiszesz akt u notariusza, często okazuje się, że potrzebujesz jednego dokumentu z fiskusa — zaświadczenia z urzędu skarbowego o podatku od spadków i darowizn. Bez niego notariusz w wielu sytuacjach po prostu nie dokona czynności. Dobra wiadomość: po zmianach z 2025 i 2026 roku zaświadczenie nie zawsze jest już wymagane, a gdy jest — uzyskasz je za 17 zł, zwykle w ciągu 7 dni.

Kiedy notariusz wymaga zaświadczenia z urzędu skarbowego, a kiedy nie

Notariusz co do zasady wymaga zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego przy zbyciu lub obciążeniu majątku nabytego ze spadku albo darowizny (art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Po zmianach z 2025 i 2026 r. (art. 19 ust. 7) zaświadczenie nie jest już potrzebne, gdy nabycie nastąpiło w formie aktu notarialnego albo było zwolnione na podstawie art. 4a.

Zasadę wprowadza art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn (tekst przepisu). Jeśli przedmiotem aktu notarialnego ma być zbycie praw do spadku albo zbycie lub obciążenie rzeczy i praw majątkowych nabytych m.in. w drodze dziedziczenia, darowizny, zasiedzenia czy zachowku, notariusz może dokonać tej czynności dopiero po przedstawieniu zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego. Zaświadczenie potwierdza jedną z trzech rzeczy: że nabycie było zwolnione od podatku, że należny podatek zapłacono, albo że zobowiązanie podatkowe wygasło wskutek przedawnienia.

Od tej zasady art. 19 ust. 7 (w tekście jednolitym Dz.U. 2026 poz. 478) przewiduje dwa wyjątki. Zaświadczenia nie trzeba przedstawiać, gdy nabycie zbywanych lub obciążanych rzeczy nastąpiło na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego, albo gdy było zwolnione od podatku na podstawie art. 4a — czyli w ramach zwolnienia dla najbliższej rodziny. Wyjątek dla aktu notarialnego wprowadziła nowelizacja deregulacyjna z 2025 r.; ułatwia on na przykład darowiznę mieszkania w formie aktu, a następnie jego dalszą sprzedaż bez odrębnego zaświadczenia.

Uwaga na najczęstszy przypadek: klasyczne dziedziczenie. Spadek nabywa się na podstawie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia — a nie umowy w formie aktu notarialnego. Dlatego przy opodatkowanym spadku, który nie korzysta ze zwolnienia z art. 4a, zaświadczenie z urzędu skarbowego jest nadal wymagane. To właśnie ta sytuacja dotyczy większości osób sprzedających odziedziczone mieszkanie.

Ministerstwo Finansów tak tłumaczyło sens zmiany:

„notariusz będzie mógł ocenić, czy nabycie zbywanych lub obciążanych rzeczy lub praw majątkowych było zwolnione od podatku"

— Ministerstwo Finansów, za rp.pl

W praktyce nie wszystko jest tak proste, jak brzmi. Środowisko notarialne zwraca uwagę, że ustawa nie precyzuje, jak notariusz ma zweryfikować, że spadkobierca faktycznie złożył w terminie zgłoszenie SD-Z2. Dlatego część notariuszy — dla bezpieczeństwa — nadal prosi o zaświadczenie z urzędu skarbowego albo o potwierdzenie złożenia zgłoszenia, mimo deklarowanego uproszczenia. Jeśli więc szykujesz się do transakcji, najlepiej wcześniej zapytać swojego notariusza, czego konkretnie oczekuje.

Jak uzyskać zaświadczenie z urzędu skarbowego krok po kroku

Aby uzyskać zaświadczenie, ustal właściwy urząd skarbowy, przygotuj dokumenty potwierdzające nabycie (postanowienie sądu, akt poświadczenia dziedziczenia lub odpis aktu darowizny), zapłać opłatę skarbową 17 zł i złóż wniosek — osobiście, pocztą, przez ePUAP lub e-Urząd Skarbowy. Urząd wydaje zaświadczenie w terminie do 7 dni.

Nie ma jednego ogólnokrajowego, obowiązkowego druku wniosku. Składasz pismo, w którym wskazujesz, o jakie zaświadczenie chodzi (o zapłacie podatku, o zwolnieniu albo o przedawnieniu) oraz jednoznacznie identyfikujesz nabycie: od kogo, kiedy i na jakiej podstawie. Urzędy skarbowe i KAS udostępniają gotowy wzór wniosku, a w e-Urzędzie Skarbowym skorzystasz z formularza wstępnie wypełnionego. Cała procedura sprowadza się do pięciu kroków.

Do wniosku warto dołączyć: prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia, a przy darowiźnie albo nieodpłatnym zniesieniu współwłasności (dokonanych po 31 grudnia 2006 r.) — odpis aktu notarialnego. Niezbędny jest też dowód zapłaty opłaty skarbowej za wydanie zaświadczenia. Wniosek złożysz na trzy sposoby: osobiście lub pocztą w urzędzie, elektronicznie przez skrzynkę podawczą organu (ePUAP), albo w serwisie e-Urząd Skarbowy. Zaświadczenie odbierzesz w formie papierowej albo elektronicznie, na swoim koncie w e-Urzędzie Skarbowym.

Ile kosztuje zaświadczenie i jak długo się czeka

Opłata skarbowa za wydanie zaświadczenia wynosi 17 zł od każdego egzemplarza i płatna jest z chwilą złożenia wniosku, na rachunek urzędu gminy lub miasta właściwego dla urzędu skarbowego. Urząd wydaje zaświadczenie nie później niż w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku.

Koszt jest więc symboliczny — 17 zł to mniej niż cena dwóch biletów komunikacji miejskiej, a przy odziedziczonym mieszkaniu wartym setki tysięcy złotych to zaokrąglenie błędu. Opłatę wnosisz na rachunek urzędu gminy lub miasta właściwego ze względu na siedzibę urzędu skarbowego, a obowiązek jej zapłaty powstaje już w momencie złożenia wniosku (dane: karta usługi Krajowej Administracji Skarbowej, stan na 2026 r.).

Termin wydania wynosi do 7 dni od złożenia wniosku. Może zostać przedłużony, jeżeli wydanie zaświadczenia wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego — o czym urząd zawiadamia pisemnie. W praktyce oznacza to, że jeśli planujesz sprzedaż nieruchomości, wniosek o zaświadczenie warto złożyć z co najmniej tygodniowym wyprzedzeniem, zanim ustalisz z notariuszem konkretny termin aktu.

Podatek od spadków i darowizn w 2026 r.: kwoty wolne i stawki

W 2026 r. kwoty wolne od podatku od spadków i darowizn (liczone od jednej osoby w okresie 5 lat) wynoszą: 36 120 zł dla I grupy podatkowej, 27 090 zł dla II grupy oraz 5 733 zł dla III grupy. Powyżej tych progów obowiązują progresywne stawki od 3% do 20%.

To, czy w ogóle powstaje podatek — a więc i to, czy potrzebujesz zaświadczenia o jego zapłacie — zależy od grupy podatkowej i wartości nabytego majątku. Poniżej kwoty wolnej nabycie nie podlega opodatkowaniu. Powyżej stosuje się skalę progresywną: im dalsze pokrewieństwo, tym wyższe stawki i niższa kwota wolna. Progi nadwyżki ponad kwotę wolną wynoszą 11 833 zł i 23 665 zł i są wspólne dla wszystkich grup (dane: Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl, 2026 r.).

Weźmy prosty przykład. Jeśli osoba z III grupy (np. znajomy spadkodawcy) odziedziczy 40 000 zł, opodatkowaniu podlega nadwyżka ponad kwotę wolną 5 733 zł, czyli 34 267 zł. To dobrze pokazuje, dlaczego zaświadczenie z urzędu skarbowego bywa potrzebne właśnie w dalszych grupach — tam podatek najczęściej realnie powstaje. Warto dodać, że wpływy z podatku od spadków i darowizn trafiają do gmin; w 2022 r. wyniosły około 540 mln zł, co stanowiło zaledwie 0,31–0,37% dochodów własnych samorządów gminnych (dane: Demagog, na podstawie danych Ministerstwa Finansów).

Zgłoszenie SD-Z2 i zwolnienie dla najbliższej rodziny (art. 4a)

Zwolnienie z art. 4a obejmuje małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę — pod warunkiem zgłoszenia nabycia na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. Zgłoszenie SD-Z2 zastępuje wtedy dawne zaświadczenie jako dowód zwolnienia od podatku od spadków i darowizn.

Zwolnienie dla najbliższej rodziny to najważniejsza furtka, dzięki której wiele osób w ogóle nie płaci podatku. Warunkiem jest jednak terminowe zgłoszenie: SD-Z2 trzeba złożyć właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego — na przykład od uprawomocnienia się postanowienia sądu lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Jeśli zgłoszenie złożysz po terminie, tracisz zwolnienie i trafiasz na zasady ogólne.

Tu pojawia się ważna zmiana. Od 7 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2025 poz. 1854) możliwe jest przywrócenie terminu na złożenie SD-Z2, jeżeli jego uchybienie nastąpiło bez winy podatnika. W tym celu składa się wniosek do naczelnika urzędu skarbowego, z odesłaniem do przepisów Ordynacji podatkowej. To realna ochrona dla osób, które spóźniły się ze zgłoszeniem nie ze swojej winy — na przykład dlatego, że o spadku dowiedziały się z opóźnieniem. Wcześniej takie spóźnienie zwykle bezpowrotnie przekreślało zwolnienie.

Zastanawiałeś się, dlaczego przy sprzedaży mieszkania ze spadku fiskus wciąż chce potwierdzenia sprzed lat, skoro dane o zgłoszeniu SD-Z2 ma już we własnym systemie?