Πολλοί νομίζουν ότι για να αλλάξεις επώνυμο χρειάζεσαι οπωσδήποτε δικαστήριο και δικηγόρο. Δεν ισχύει. Η αλλαγή επωνύμου στην Ελλάδα είναι καθαρά διοικητική διαδικασία: την αποφασίζει ο Δήμαρχος του δήμου όπου είσαι εγγεγραμμένος, με ένα παράβολο δημοσίου 15 ευρώ και χωρίς υποχρεωτικό δικηγόρο. Το πραγματικό κλειδί δεν είναι το κόστος — είναι αν μπορείς να αποδείξεις «συγκεκριμένους και σοβαρούς λόγους». Εδώ θα δεις τη διαδικασία βήμα προς βήμα, τι δικαιολογητικά χρειάζεσαι και τι κάνεις αν ο Δήμος σου πει όχι.
- Προμηθεύσου το έντυπο αίτησης – υπεύθυνης δήλωσης.
- Πλήρωσε το παράβολο δημοσίου των 15 ευρώ στη ΔΟΥ.
- Κατάθεσε την αίτηση στο Δημοτολόγιο του δήμου σου με φωτοτυπία ταυτότητας.
- Δημοσίευσε περίληψη της αίτησης σε εφημερίδα.
- Περίμενε την 15ήμερη προθεσμία αντιρρήσεων.
- Παρέλαβε την αιτιολογημένη απόφαση του Δημάρχου.
- Έκδωσε νέα ταυτότητα και ενημέρωσε τις αρχές.
Ποιος αποφασίζει την αλλαγή επωνύμου και με ποιον νόμο
Την αλλαγή επωνύμου την αποφασίζει αποκλειστικά ο Δήμαρχος του δήμου όπου είσαι εγγεγραμμένος στο δημοτολόγιο, με αιτιολογημένη απόφαση βάσει του Ν.Δ. 2573/1953. Η αρμοδιότητα μεταφέρθηκε από τον Νομάρχη στους Δήμους με τον νόμο 3852/2010 (Καλλικράτης). Δεν εμπλέκεται πολιτικό δικαστήριο.
Αντίθετα με ό,τι πιστεύουν πολλοί, το επώνυμο δεν αλλάζει στο δικαστήριο. Η αρμοδιότητα είναι διοικητική και ασκείται από τον Δήμαρχο, σύμφωνα με το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών (Μίτος). Νομική βάση είναι το Ν.Δ. 2573/1953, όπως τροποποιήθηκε με τους νόμους 2130/1993 και 2307/1995, και η κατ' εξουσιοδότηση υπουργική απόφαση Φ.42301/12167/1995 (ΦΕΚ Β΄ 608) του Υπουργείου Εσωτερικών, που ρυθμίζει τα επιμέρους βήματα.
Ποια δικαιολογητικά χρειάζεσαι
Τα βασικά δικαιολογητικά για την αλλαγή επωνύμου είναι τρία: η αίτηση – υπεύθυνη δήλωση που συμπληρώνεται στην υπηρεσία, το παράβολο δημοσίου των 15 ευρώ και φωτοτυπία της αστυνομικής ταυτότητας. Τα πιστοποιητικά και οι ληξιαρχικές πράξεις αναζητούνται αυτεπάγγελτα από τον Δήμο, εφόσον τα γεγονότα έλαβαν χώρα στην Ελλάδα.
Το πιο συχνό λάθος είναι να τρέχει κανείς να μαζέψει πιστοποιητικά γέννησης και οικογενειακής κατάστασης. Σύμφωνα με την υπηρεσία Αλλαγής Επωνύμου του Δήμου Αθηναίων, όταν τα ληξιαρχικά γεγονότα έχουν καταχωρηθεί στην Ελλάδα, ο Δήμος τα αντλεί μόνος του. Εσύ φέρνεις ουσιαστικά την ταυτότητά σου, το παράβολο και — το σημαντικότερο — τη στοιχειοθέτηση των λόγων σου. Η αίτηση συμπληρώνεται επιτόπου, ώστε να μπει η σωστή διατύπωση του επιδιωκόμενου επωνύμου.
Η διαδικασία βήμα προς βήμα στον Δήμο
Μετά την κατάθεση της αίτησης, ο Δήμαρχος παραγγέλλει τη δημοσίευση περίληψης σε εφημερίδα με δαπάνη του ενδιαφερομένου. Ακολουθεί 15ήμερη προθεσμία αντιρρήσεων· μόλις παρέλθει, ο Δήμαρχος εκδίδει αιτιολογημένη απόφαση αποδοχής ή απόρριψης, αποφαινόμενος συγχρόνως και επί τυχόν αντιρρήσεων.
Η καρδιά της διαδικασίας είναι η δημοσιότητα. Ο Δήμαρχος παραγγέλλει, με δαπάνη σου, τη δημοσίευση περίληψης της αίτησης σε μία εφημερίδα της πρωτεύουσας ή της περιφέρειας του νομού (ή γειτονικού νομού). Η περίληψη περιέχει το όνομα, το επάγγελμα, τον τόπο και το έτος γέννησης, την κατοικία και το επιδιωκόμενο επώνυμο, καθώς και πρόσκληση για αντιρρήσεις. Τα βήματα με τη νόμιμη σειρά:
- Κατάθεση της αίτησης – υπεύθυνης δήλωσης με το παράβολο των 15 ευρώ στο Δημοτολόγιο.
- Παραγγελία του Δημάρχου για δημοσίευση περίληψης σε εφημερίδα, με δική σου δαπάνη.
- Δεκαπενθήμερη (15 ημέρες) προθεσμία μέσα στην οποία κάθε έχων έννομο συμφέρον μπορεί να υποβάλει αντιρρήσεις στον Δήμαρχο.
- Έκδοση αιτιολογημένης απόφασης του Δημάρχου — αποδοχή ή απόρριψη — που αποφαίνεται και επί των αντιρρήσεων.
- Κοινοποίηση της εγκριτικής απόφασης στις αρχές που τηρούν δημοτολόγιο και μητρώο αρρένων, στο ποινικό μητρώο του Πρωτοδικείου, στην Εισαγγελία και στις Αστυνομικές Αρχές του τόπου κατοικίας — και σε εσένα, για την έκδοση νέου δελτίου ταυτότητας.
Πόσο κοστίζει και πόσο διαρκεί η αλλαγή επωνύμου
Το κόστος της αλλαγής επωνύμου είναι ένα παράβολο δημοσίου των 15 ευρώ, που καταβάλλεται στη ΔΟΥ· επιπλέον επιβαρύνεσαι με το κόστος της δημοσίευσης στην εφημερίδα. Ο εκτιμώμενος χρόνος διεκπεραίωσης είναι περίπου 25 ημέρες, ενώ η γενική νόμιμη προθεσμία απάντησης των δημοσίων υπηρεσιών είναι 50 ημέρες.
Το κρατικό κόστος είναι μικρό — 15 ευρώ, δηλαδή λιγότερα από όσα πληρώνεις για ένα γεύμα σε εστιατόριο. Η πραγματική «χρέωση» είναι ο χρόνος και η δημοσίευση. Σύμφωνα με το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών, ο εκτιμώμενος χρόνος διεκπεραίωσης είναι περίπου 25 ημερολογιακές ημέρες, με ανώτατο όριο τη γενική νόμιμη προθεσμία των 50 ημερών που ισχύει για τις απαντήσεις των δημοσίων υπηρεσιών σε αιτήματα πολιτών. Η παρακάτω γραμμή χρόνου δείχνει πότε συμβαίνει τι:
- Ημέρα 0 — κατάθεση αίτησης με παράβολο 15 ευρώ.
- 15 ημέρες από τη δημοσίευση — προθεσμία αντιρρήσεων.
- Περίπου 25 ημέρες — απόφαση Δημάρχου.
- +30 ημέρες αν απορριφθεί — ενδικοφανής προσφυγή.
Τι είναι οι «σοβαροί λόγοι» που απαιτούνται
Ο νόμος δεν απαριθμεί τους λόγους αλλαγής. Κατά πάγια νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας απαιτούνται «συγκεκριμένοι και σοβαροί λόγοι», γιατί το επώνυμο ενδιαφέρει τη δημόσια τάξη και δεν απόκειται στην ιδιωτική βούληση. Με την απόφαση ΣτΕ 1002/2023 κρίθηκε ότι και ψυχολογικοί λόγοι μπορούν να θεμελιώσουν σοβαρό λόγο.
Εδώ κρίνεται στην πράξη η υπόθεσή σου. Το επώνυμο θεωρείται στοιχείο δημόσιας τάξης, συνδεόμενο με την ασφάλεια των συναλλαγών — γι' αυτό δεν αλλάζει «κατά βούληση».
Το επώνυμο αποτελεί μεν στοιχείο της προσωπικότητας του ατόμου, πλην όμως η πρόσκτηση ή η αλλαγή του δεν απόκειται στην ιδιωτική βούληση, αλλά ενδιαφέρει τη δημόσια τάξη, ως θέμα συναπτόμενο με την ασφάλεια των συναλλαγών.
— Πάγια νομολογία Συμβουλίου της Επικρατείας (ενδεικτικά ΣτΕ 1913/2019, Τμ. Δ΄)
Παρ' όλα αυτά, η έννοια δεν είναι στεγανή. Με την απόφαση ΣτΕ 1002/2023 κρίθηκε ότι και ψυχολογικοί λόγοι — όπως η πλήρης απουσία και η ανυπαρξία συναισθηματικού δεσμού με τον γονέα του οποίου φέρεις το επώνυμο — συνιστούν καταρχήν σοβαρό λόγο ικανό να δικαιολογήσει τη μεταβολή. Το ΣτΕ ακύρωσε την απορριπτική απόφαση του Δήμου Αθηναίων και ανέπεμψε την υπόθεση για νέα κρίση. Το δίδαγμα: ο Δήμαρχος οφείλει να εκτιμήσει ουσιαστικά τους λόγους σου και να αιτιολογήσει ειδικά την απόφασή του — δεν επιτρέπεται τυπική, εκ των προτέρων απόρριψη.
Αλλαγή επωνύμου ή αλλαγή κύριου ονόματος;
Είναι δύο εντελώς διαφορετικές διαδικασίες. Το επώνυμο αλλάζει διοικητικά, με απόφαση Δημάρχου. Το κύριο όνομα (το βαφτιστικό) ΔΕΝ αλλάζει διοικητικά, αλλά με τελεσίδικη δικαστική απόφαση κατά τη διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας, βάσει του άρθρου 13 παρ. 1 του ν. 344/1976, εφόσον συντρέχει «σπουδαίος λόγος».
Η πιο συχνή σύγχυση είναι ακριβώς αυτή: πολλοί θεωρούν ότι επώνυμο και κύριο όνομα αλλάζουν με την ίδια διαδικασία. Δεν ισχύει. Το κύριο όνομα μεταβάλλεται μόνο με τελεσίδικη δικαστική απόφαση κατά τα άρθρα 739 επ. του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, με κοινοποίηση στον Εισαγγελέα Πλημμελειοδικών. Ο πίνακας δείχνει τις διαφορές:
| Αλλαγή επωνύμου | Αλλαγή κύριου ονόματος | |
|---|---|---|
| Οδός | Διοικητική — απόφαση Δημάρχου | Δικαστική — εκουσία δικαιοδοσία |
| Νομική βάση | Ν.Δ. 2573/1953 · Υ.Α. Φ.42301/12167/1995 | άρθρο 13 παρ. 1 ν. 344/1976 · άρθρα 739 επ. ΚΠολΔ |
| Απαιτούμενος λόγος | Συγκεκριμένοι και σοβαροί λόγοι | Σπουδαίος λόγος / ιδιαίτερη ανάγκη |
| Δικηγόρος | Δεν είναι υποχρεωτικός | Πρακτικά αναγκαίος |
| Κόστος | Παράβολο δημοσίου 15 ευρώ | Δικαστικά έξοδα |
| Δημοσίευση / αντιρρήσεις | Ναι — 15 ημέρες | Όχι (κοινοποίηση στον Εισαγγελέα) |
Ειδικές περιπτώσεις: ανήλικο τέκνο, διαζύγιο, εξελληνισμός
Για το επώνυμο ανήλικου τέκνου αρμόδιος είναι πάλι ο Δήμαρχος, με αίτηση των γονέων και συνδρομή σοβαρού λόγου. Μετά το διαζύγιο η γυναίκα επανακτά αυτοδικαίως το πατρικό της επώνυμο. Ο εξελληνισμός ονοματεπωνυμικών στοιχείων αφορά ομογενείς και παλιννοστούντες, όχι πολιτογραφημένους αλλογενείς αλλοδαπούς.
Τρεις περιπτώσεις που μπερδεύουν συχνά τον κόσμο:
- Ανήλικο τέκνο: αρμόδιος είναι ο Δήμαρχος (όχι το πολιτικό δικαστήριο). Την αίτηση υποβάλλουν οι γονείς που ασκούν τη γονική μέριμνα και απαιτείται σοβαρός λόγος — π.χ. ψυχολογικοί λόγοι ή αποξένωση από τον γονέα, όπως αναλύει η νομική αρθρογραφία για τη μεταβολή επωνύμου ανηλίκου.
- Μετά το διαζύγιο: με τη λύση του γάμου η γυναίκα επανακτά αυτοδικαίως και οφείλει να χρησιμοποιεί αποκλειστικά το πατρικό της επώνυμο (μεταρρύθμιση του Αστικού Κώδικα με τον ν. 1329/1983). Διατηρεί το επώνυμο του πρώην συζύγου μόνο αν απέκτησε με αυτό επαγγελματική ή καλλιτεχνική φήμη — ζήτημα που κρίνεται με αναγνωριστική αγωγή.
- Εξελληνισμός: αφορά Έλληνες του εξωτερικού, ομογενείς και παλιννοστούντες που απέκτησαν ελληνική ιθαγένεια — όχι πολιτογραφημένους αλλογενείς αλλοδαπούς (Γνωμοδότηση Ν.Σ.Κ. 469/2006). Γίνεται μία μόνο φορά, με αίτηση στον Δήμαρχο και ίδια 15ήμερη προθεσμία αντιρρήσεων.
Τι κάνεις αν απορριφθεί η αίτηση
Αν ο Δήμαρχος απορρίψει την αίτηση αλλαγής επωνύμου, χωρεί ενδικοφανής προσφυγή εντός αποκλειστικής προθεσμίας 30 ημερών ενώπιον του Γενικού Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης. Αν και αυτή απορριφθεί, μπορείς να ασκήσεις αίτηση ακύρωσης ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Μια απόρριψη δεν είναι το τέλος. Πρώτος σταθμός είναι η ενδικοφανής προσφυγή στον Γενικό Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, μέσα σε αποκλειστική προθεσμία 30 ημερών. Αν απορριφθεί κι αυτή, ανοίγει ο δρόμος για αίτηση ακύρωσης στο Συμβούλιο της Επικρατείας — και, όπως έδειξε η υπόθεση ΣτΕ 1002/2023, το ανώτατο δικαστήριο ελέγχει αυστηρά αν ο Δήμος αιτιολόγησε επαρκώς την απόρριψη. Κράτα αντίγραφα όλων των εγγράφων και της απόφασης, γιατί η προθεσμία τρέχει από την κοινοποίησή της.
Αναρωτήθηκες ποτέ γιατί το κράτος αντιμετωπίζει το επώνυμο ως ζήτημα δημόσιας τάξης και όχι ως προσωπική επιλογή του καθενός;
Αυτό το άρθρο δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο κοστίζει η αλλαγή επωνύμου στην Ελλάδα;
Το κρατικό κόστος είναι ένα παράβολο δημοσίου των 15 ευρώ, που καταβάλλεται στη ΔΟΥ, σύμφωνα με το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών. Επιπλέον επιβαρύνεσαι με το κόστος δημοσίευσης της περίληψης της αίτησης σε μία εφημερίδα, το οποίο ποικίλλει ανά έντυπο.
Χρειάζομαι δικηγόρο για την αλλαγή επωνύμου;
Όχι. Η αλλαγή επωνύμου είναι διοικητική διαδικασία που ολοκληρώνεται στο Δημοτολόγιο του δήμου σου και δεν προϋποθέτει δικηγόρο. Αντίθετα, η αλλαγή του κύριου (βαφτιστικού) ονόματος γίνεται δικαστικά, βάσει του άρθρου 13 παρ. 1 του ν. 344/1976, όπου η παράσταση δικηγόρου είναι πρακτικά αναγκαία.
Πόσο διαρκεί η διαδικασία αλλαγής επωνύμου;
Ο εκτιμώμενος χρόνος διεκπεραίωσης είναι περίπου 25 ημέρες κατά το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών, ενώ η γενική νόμιμη προθεσμία απάντησης των δημοσίων υπηρεσιών είναι 50 ημέρες. Στον χρόνο αυτό περιλαμβάνεται και η 15ήμερη προθεσμία αντιρρήσεων μετά τη δημοσίευση.
Μπορώ να αλλάξω το επώνυμο του ανήλικου παιδιού μου;
Ναι. Αρμόδιος είναι ο Δήμαρχος και την αίτηση υποβάλλουν οι γονείς που ασκούν τη γονική μέριμνα. Απαιτείται η συνδρομή σοβαρού λόγου, όπως ψυχολογικοί λόγοι ή αποξένωση του παιδιού από τον γονέα του οποίου φέρει το επώνυμο.
Τι γίνεται με το επώνυμο μετά το διαζύγιο;
Με τη λύση του γάμου η γυναίκα επανακτά αυτοδικαίως το πατρικό της επώνυμο και οφείλει να το χρησιμοποιεί αποκλειστικά, βάσει της μεταρρύθμισης του Αστικού Κώδικα με τον ν. 1329/1983. Διατηρεί το επώνυμο του πρώην συζύγου μόνο αν απέκτησε με αυτό επαγγελματική ή καλλιτεχνική φήμη.
