Όριο μετρητών 500 ευρώ: ηλεκτρονική πληρωμή και πρόστιμο

• Από 10/7/2027: Ενωσιακό ανώτατο όριο πληρωμών με μετρητά 10.000 €

Το όριο είναι «500 ευρώ και άνω», όχι «πάνω από 500»: και μια αγορά ακριβώς 500 ευρώ πληρώνεται ηλεκτρονικά. Το πρόστιμο του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ΚΦΔ) απευθύνεται στην επιχείρηση που δέχεται τα μετρητά, όχι σε σένα ως πελάτη, παρότι ο νόμος βάζει την υποχρέωση ηλεκτρονικής πληρωμής στον αγοραστή. Κι ο κανόνας της «συνολικής συναλλαγής» του ν. 5301/2026 δεν ισχύει ακόμη: ενεργοποιείται μόνο όταν δημοσιευθεί μια υπουργική απόφαση, που έως τις 30 Οκτωβρίου 2026 δεν είχε εντοπιστεί δημοσιευμένη.

Πρόστιμο για πληρωμή με μετρητά: πώς βγαίνει το ποσό

Σε απόδειξη 500 ευρώ και άνω, το πρόστιμο για πληρωμή με μετρητά που πληρώνει η επιχείρηση είναι, για κάθε παράβαση, το διπλάσιο μόνο του μέρους που δόθηκε σε μετρητά, όχι ολόκληρης της αξίας της απόδειξης, και η εξόφληση του υπόλοιπου με κάρτα δεν σβήνει την παράβαση (άρθρο 20 παρ. 3 ν. 3842/2010 και άρθρο 57 παρ. 10 ΚΦΔ, ν. 5104/2024). Το πρόστιμο θεσπίστηκε με το άρθρο 6 του ν. 5073/2023 (ΦΕΚ Α' 204/11.12.2023) και ισχύει από τη δημοσίευσή του.

Η λέξη που μετράει είναι «σε μετρητά». Ένα υποθετικό παράδειγμα: η Ελένη αγοράζει από κατάστημα έναν φορητό υπολογιστή 1.000 ευρώ, δίνει 400 ευρώ μετρητά και πληρώνει τα υπόλοιπα 600 ευρώ με κάρτα. Νομίζει ότι έτσι είναι εντάξει. Δεν είναι:

1. Η απόδειξη είναι 1.000 ευρώ, άρα μέσα στο όριο των 500 ευρώ και άνω, και ολόκληρη έπρεπε να εξοφληθεί ηλεκτρονικά.
2. Ο νόμος ζητά εξόφληση αποκλειστικά με κάρτα ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο, οπότε ούτε μέρος του ποσού επιτρέπεται σε μετρητά.
3. Το ποσό που δόθηκε σε μετρητά είναι 400 ευρώ.
4. Πρόστιμο για το κατάστημα: 2 × 400 = 800 ευρώ.

Η Ελένη η ίδια, με το σημερινό κείμενο, δεν πληρώνει πρόστιμο: η διάταξη στοχεύει την επιχείρηση. Για το κατάστημα όμως, η μισή πληρωμή σε κάρτα δεν άλλαξε τίποτα στην παράβαση, μόνο στο ύψος της.

Ακριβώς 500 ευρώ: μετράει κι αυτό

Συχνά διαβάζεις για «συναλλαγές άνω των 500 ευρώ», όμως το άρθρο 20 παρ. 3 ν. 3842/2010, όπως το αντικατέστησε το άρθρο 69 παρ. 2 του ν. 4446/2016 (ΦΕΚ Α' 240/22.12.2016), γράφει «συνολικής αξίας 500 ευρώ και άνω». Μια απόδειξη 500 ευρώ πληρωμένη σε μετρητά φέρνει λοιπόν στην επιχείρηση πρόστιμο 2 × 500 = 1.000 ευρώ. Ηλεκτρονικά μέσα κατά τον νόμο είναι, ενδεικτικά, η κάρτα, το τραπεζικό έμβασμα, η πληρωμή μέσω λογαριασμού πληρωμών και το ηλεκτρονικό πορτοφόλι.

Τι αλλάζει ο ν. 5301/2026 και γιατί δεν ισχύει ακόμη

Ο ν. 5301/2026 (ΦΕΚ Α' 74/15.05.2026) μεταφέρει το όριο των 500 ευρώ από κάθε απόδειξη χωριστά στη συνολική συναλλαγή, όμως η αλλαγή ισχύει μόνο από τη δημοσίευση της υπουργικής απόφασης της νέας παρ. 6Α του άρθρου 20 ν. 3842/2010 (άρθρο 127 παρ. 6). Μέχρι τότε εφαρμόζεται το σημερινό κείμενο, ανά φορολογικό στοιχείο.

Η διαφορά έχει πρακτικό βάρος. Σήμερα ο νόμος μιλά για «φορολογικά στοιχεία συνολικής αξίας 500 ευρώ και άνω», άρα το όριο κρίνεται σε κάθε απόδειξη. Το άρθρο 77 παρ. 1 του ν. 5301/2026 το αντικαθιστά με «Συναλλαγές πώλησης αγαθών ή παροχής υπηρεσιών σε ιδιώτες, συνολικής αξίας 500 ευρώ και άνω», ώστε μια αγορά να μην μπορεί να «σπάσει» σε περισσότερες αποδείξεις. Μαζί αλλάζει και η βάση του προστίμου: το άρθρο 38 του ίδιου νόμου το υπολογίζει στο διπλάσιο της αξίας «των συναλλαγών» που πληρώθηκε με μετρητά, όχι των στοιχείων λιανικής, και ισχύει από την ίδια απόφαση (άρθρο 127 παρ. 4 περ. γ).

Τι θα ορίσει η υπουργική απόφαση

Η παρ. 6Α, που πρόσθεσε το άρθρο 77 παρ. 2, δίνει στον Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, μετά από εισήγηση του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), δύο εξουσίες: να εξαιρέσει ορισμένες κατηγορίες ιδιωτών από την υποχρέωση ηλεκτρονικής πληρωμής και να εξειδικεύσει τι σημαίνει «συναλλαγή πώλησης αγαθών ή παροχής υπηρεσιών». Έως τις 30 Οκτωβρίου 2026 η απόφαση δεν είχε εντοπιστεί δημοσιευμένη, οπότε δεν υπάρχει ακόμη επίσημο κείμενο για το ποιοι θα εξαιρεθούν. Η ΑΑΔΕ κοινοποίησε τις νέες διατάξεις με την εγκύκλιο Ο.3023/27.05.2026.

Μια λεπτομέρεια που μπερδεύει: ο τίτλος του άρθρου 38 γράφει «αξίας μεγαλύτερης των πεντακοσίων ευρώ», ενώ το κείμενο της ίδιας της διάταξης ορίζει «500 ευρώ και άνω», όπως και το σημερινό άρθρο 20 παρ. 3.

Ακίνητα, επιχειρήσεις, ενοίκια, ΕΕ: οι άλλοι κανόνες για τα μετρητά (2026, ΦΕΚ και ΕΕ)

Ο αυστηρότερος κανόνας για τα μετρητά στην Ελλάδα δεν είναι το όριο των 500 ευρώ: στην αγοραπωλησία ακινήτου δεν επιτρέπεται κανένα ποσό σε μετρητά (άρθρο 20 παρ. 8 ν. 3842/2010). Ο χαλαρότερος είναι το ενωσιακό όριο των 10.000 ευρώ, που εφαρμόζεται από τις 10 Ιουλίου 2027 και αφήνει σε ισχύ το ελληνικό όριο. Ανάμεσα στα δύο, οι δαπάνες των επιχειρήσεων έχουν δικό τους κατώφλι και τα ενοίκια περνούν σε τραπεζική πληρωμή από την 1η Ιουλίου 2027.

Δαπάνες επιχειρήσεων: «άνω των 500», όχι «και άνω»

Όταν πληρώνει μια επιχείρηση, η συνέπεια είναι φορολογική: κατά το άρθρο 23 περ. β) του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (ΚΦΕ, ν. 4172/2013), δεν εκπίπτει κάθε δαπάνη για αγορά αγαθών ή λήψη υπηρεσιών αξίας άνω των 500 ευρώ, εφόσον η τμηματική ή ολική εξόφληση δεν έγινε με τραπεζικό μέσο πληρωμής. Το όριο εδώ είναι αποκλειστικό, ενώ στις αγορές ιδιωτών τα 500 ευρώ ακριβώς πιάνονται κι αυτά. Δύο κανόνες για το ίδιο ποσό, με μία λέξη διαφορά.

Γιατί η Ελλάδα κρατά ένα όριο που η ΕΚΤ έκρινε δυσανάλογο

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) έκρινε στις 20 Νοεμβρίου 2019, με τη Γνώμη CON/2019/39 προς το ελληνικό Υπουργείο Οικονομικών, ότι το όριο των 500 ευρώ στις πληρωμές καταναλωτών σε επιχειρήσεις είναι δυσανάλογο. Η διατύπωσή της:

«Η ΕΚΤ θεωρεί ότι το υφιστάμενο όριο των 500 ευρώ στις πληρωμές με μετρητά για συναλλαγές καταναλωτών με επιχειρήσεις, καθώς και τα νέα φορολογικά κίνητρα που αποθαρρύνουν τις επιχειρήσεις να δαπανούν μετρητά άνω των 300 ευρώ, είναι δυσανάλογα, λαμβάνοντας υπόψη τις ενδεχόμενες δυσμενείς επιπτώσεις στο σύστημα πληρωμών με μετρητά.»

Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, Γνώμη CON/2019/39, 20 Νοεμβρίου 2019

Η ΕΚΤ πρότεινε, αν διατηρηθεί περιορισμός, υψηλότερα όρια με περιθώριο ευελιξίας. Η Ελλάδα κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση: διπλάσιο πρόστιμο και κανένα μετρητό στα ακίνητα από τον Δεκέμβριο του 2023, και το 2026 όριο ανά συνολική συναλλαγή στον ν. 5301/2026, που περιμένει την υπουργική απόφαση για να ισχύσει.

Η απόσταση από τις συνήθειες των Ελλήνων φαίνεται στους αριθμούς. Σύμφωνα με τη μελέτη SPACE 2024 της ΕΚΤ (2.070 ερωτηθέντες στην Ελλάδα, στοιχεία 2024), το 50% των ερωτηθέντων στην Ελλάδα προτιμούσε μετρητά για πληρωμές σε φίλους ή συγγενείς, έναντι 35% στη ζώνη του ευρώ, ενώ η διαθεσιμότητα άμεσων πληρωμών (instant payments) στην Ελλάδα ήταν μόλις 46%. Ο νόμος ζητά ηλεκτρονική πληρωμή από κοινό που, κατά την ίδια μελέτη, προτιμούσε ακόμη τα χαρτονομίσματα, σε χώρα όπου το 2024 η άμεση μεταφορά χρημάτων δεν ήταν διαθέσιμη παντού.

Το 2027 φέρνει και ένα παράδοξο. Το ενωσιακό ανώτατο όριο των 10.000 ευρώ του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1624 είναι είκοσι φορές υψηλότερο από το ελληνικό, όμως ο Κανονισμός κρατά ρητά σε ισχύ τα χαμηλότερα εθνικά όρια. Στο ταμείο ενός ελληνικού καταστήματος, λοιπόν, το όριο των 500 ευρώ μένει όπως είναι.

Υπήρξε πάντως και ένα βήμα πίσω. Σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών σε δημόσια διαβούλευση πρότεινε υποχρεωτική ηλεκτρονική εξόφληση κάθε αντικαταβολής μέσω courier, ανεξαρτήτως ποσού. Η πρόβλεψη αποσύρθηκε και, σύμφωνα με το Πρώτο Θέμα, δεν περιλαμβάνεται στο πολυνομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή στις 27 Οκτωβρίου 2026.